Optimaal genezen na een botbreuk: wat weten we en wat kunnen we doen?
arrow_drop_up arrow_drop_down
29 augustus 2016 

Optimaal genezen na een botbreuk: wat weten we en wat kunnen we doen?

Mensen met verzwakte botten zijn vatbaarder voor botbreuken, ook na een banale val of een relatief zachte impact. Niet alleen ouderen zijn hiervan het slachtoffer, ook jonge sportieve mensen kunnen botzwakte hebben als gevolg van bepaalde stoornissen in hun metabolisme wat uiteindelijk kan leiden tot minder sterke botten. Ook hier kan eet- en levensstijl een groot verschil maken.

Maar soms gebeurt het onvermijdelijke. Op de Olympische spelen van Rio 2016 nam Samir Ait Said een stevige aanloop om uiteindelijk een zeer moeilijke sprong uit te voeren in het herenturnen. Dergelijke moeilijke sprongen zijn nodig om voldoende punten te scoren, zeker als je kans wil maken op een finale. Deze sprongen zijn zo gecompliceerd dat ze zelfs op training niet vaak worden uitgevoerd op een harde landing. Daarom zijn turnzalen tegenwoordig steeds uitgerust met valkuilen en beveiligingsgordels. Op die manier kunnen de turners moeilijke delen uitvoeren zonder hun lichaam al te veel te belasten. Wie regelmatig eens een turnzaal binnenloopt waar toppers aan het trainen zijn, zal geen eindvormen zien zoals we op wedstrijd zien, maar eerder methodische opbouwvormen.

Maar op wedstrijd moet er gepresteerd worden en heeft de turner een piek op prestatieniveau. Met een extra adrenalinestoot worden eindvormen, dankzij de ontelbare uren methodische voorbereiding, tot een goed einde gebracht.

Maar soms loopt het fout. Toen de Franse turner een slechte afstoot nam en ongelukkig de grond raakte, brak zijn been zodat het eruit zag als een rubberen been! Tot groot ongenoegen van het publiek kon je het krakende geluid van het bot horen tot de bovenste rij. De impact op het been na zo een sprong is dermate groot dat het niet anders kan dan breken. Zelfs de sterkste botten kunnen deze impact niet verdragen.

Wat nu gedaan? Niet iedereen breekt op zo een spectaculaire manier zijn been, maar vaak is een impact eenvoudigweg te groot en kan het bot dat niet aan.

Hoe moet deze breuk nu herstellen? Welke fases doorloopt het herstelproces? Welke bouwstoffen heb je daarvoor nodig? Wat kan je zelf doen om zo goed mogelijk te herstellen?

Laat ons eerst eens kijken hoe een botbreuk normaal gezien herstelt.

Fases van herstel: Hoe herstelt een botbreuk zich?

Inflammatoire fase

Bloedplaatjes laten verschillende stoffen vrij, zoals fibronectine en groeifactoren, die op hun beurt ontstekingscellen aantrekken. Dit heet de Cytokine-cascade. Cytokines zijn ontstekingsstoffen. Deze ontstekingsstofjes verplaatsen zich naar en in de breuk.

Proliferatiefase (vorming van een zachte callus)

Nu zal er bindweefsel en kraakbeen worden gevormd om de twee botstukken weer met elkaar te verbinden. Er ontstaat dus een zachte ‘knobbel’ ter hoogte van de breuk. In deze fase worden ook de bloedvaten weer hersteld en nieuwe bloedvaten worden aangemaakt, zodat de hele zone goed doorbloed wordt en dus goed voorzien wordt van de nodige bouwstoffen.

Modelleringsfase (vorming van een harde callus)

In deze fase wordt er reeds nieuw bot aangemaakt. Het kapotte bot wordt dus niet hersteld, maar er wordt ineens nieuw bot aangemaakt. We gebruiken dus beter het woord ‘regeneratie’ in plaats van ‘reparatie’. Het nieuwe bot wordt gemaakt uit mesenchymale cellen die onmiddellijk tot botcellen worden omgezet. Het kan ook via een omweg, dan wordt er eerst kraakbeen aangemaakt dat pas later wordt omgezet in echt bot. Het bot dat hier wordt aangemaakt wordt ‘geweven bot’ genoemd. Het kan snel worden aangemaakt, maar de structuur is wat kriskras en het is mechanisch zwak. Het omzetten naar een harde callus

Remodelleringsfase

Het geweven bot wordt nu hergemodelleerd tot een sterker bot. Dat is mogelijk het wegnemen van dode botcellen en het vormen van nieuwe botcellen. Wetenschappelijk heet dit respectievelijk resorptie van osteoclasten en formatie van osteoblasten.

In het verleden werd bij de revalidatie van botbreuk teveel aandacht besteed aan  het stabiliseren van de structuur. Met andere woorden, chirurgen zorgden ervoor dat het bot terug netjes op zijn plaats werd gezet, realingment genaamd. Daarna kreeg de patiënt externe steun (krukken, gips) tot de natuur erin slaagde de botten terug aan elkaar te laten groeien. De dag van vandaag weten we dat enkel de structuur optimaliseren niet voldoende is. Deze aanpak geeft een traag herstel en is zeker niet goed voor omliggende weefsels zoals spieren en bindweefsel. Een belangrijke evolutionaire regel luidt als volgt ‘Use it or lose it’. Bij immobilisatie worden spieren niet meer gebruikt en dus afgebroken, met alle gevolgen daarna.

Moeten we breuken dan niet meer immobiliseren? Ja en nee…De breuk moet stabiel genoeg gemaakt worden zodat het bot de kans krijgt terug aaneen te groeien. Maar, uit onderzoek weten we dat de vorming van nieuwe bloedvaten ‘angiogenese’ enkel voldoende plaatsvindt als er beweging is ter hoogte van de breuk. Deze angiogenese leidt op zijn beurt tot botregeneratie en dus herstel. Kleine bewegingen ter hoogte van de breuk zijn dus noodzakelijk voor een goed herstel. Daarom is een functionele brace vaak beter dan een rigide gips. Op die manier wordt spiermassa ook beter bewaard.

Welke bouwstoffen heeft je lichaam nu nodig om een breuk te kunnen herstellen? Moeten we melk drinken om sterkere botten te krijgen? Niets is minder waar…luister!

Omtrent melkproducten wil ik graag enkele fabeltjes de wereld uit helpen. ‘Drink nu melk voor later’ luidt de campagne. Dan vraag ik me af wat ze ‘later’ willen bereiken?

Misschien herinner je je nog de chemieles op de middelbare school. Daarin leerde je over de zuurtegraad, de pH. Een pH van 7 was neutraal. Alles onder de 7 werd zuur genoemd en alles boven de 7 werd basisch genoemd. Wel, ook in ons lichaam moet de pH stabiel gehouden worden, zo ergens tussen de 7,3 en de 7,4. Bij een te hoge of te lage pH zouden alle chemische processen in ons lichaam niet kunnen plaatsvinden. Melk en melkproducten zijn zure voedingsmiddelen. Dat houdt in dat het consumeren van melk leidt tot een ‘verzuring van het inwendig milieu’. De pH in de bloedbaan en in het vocht tussen onze cellen zal dus een beetje dalen!  Ook graanproducten, vlees,geraffineerde suiker, alcohol en peulvruchten zijn dergelijke verzurende middelen. En wat eten we? Juist! Vlees met granen, gesuikerde tussendoortjes en melkproducten. Gemiddeld 70% van de totaal geconsumeerde energie wordt bij ons uit bovengenoemde producten gehaald. De enige voedingsmiddelen die niet verzurend zijn, zijn groenten en fruit, maar deze eten we veel te weinig. Gelukkig heeft ons lichaam enkele mechanismen ontwikkeld om deze pH opnieuw te herstellen. Eén van deze mechanismen is het vrijmaken van Calcium door het uit de botten te halen. Calcium kan helpen om het zuur-base-evenwicht te herstellen. Calcium uit de botten halen?! Inderdaad, daar worden onze botten zwakker door! Op lange termijn heet dit osteoporose. Dus in een notedop kunnen we stellen dat je van verzurende voeding zoals melk, granen en suiker, osteoporose krijgt. En dat is nog niet eens kort door de bocht!

Wat hebben we dan wel nodig om te herstellen van een botbreuk? In elk geval groenten en fruit om de pH binnen de lijntjes te houden. Ook voedingsmiddelen die zorgen voor het goed functioneren van het immuunsysteem, zoals omega-3 vetzuren die je vindt in vette vis.

Ook vitamine D speelt een belangrijke rol in het behouden of opbouwen van botten. Vitamine D wordt gemaakt uit cholesterol onder invloed van zonlicht. Het zit ook in beperkte mate in  voeding zoals vette vis of levertraan. Vitamine D zorgt voor een goeie botmineralisatie en dus sterke botten. In opdracht van de bijschildklier reguleert het eveneens de calcium- en fosfaatbalans in het bloed. Indien er een calciumtekort ontstaat en de hormonen uit de bijschildklier, de parathyroïdhormonen detecteren dit, zal vitamine D deze balans op 3 manieren herstellen. Ten eerste door meer calcium te absorberen uit de voeding ter hoogte van de dunne darm. Als dat niet volstaat zal het ten tweede calcium uit de botten halen en naar de bloedbaan brengen. Ten derde zal vitamine D ervoor zorgen dat de nieren meer calcium reabsorberen zodat we het zeker niet uitplassen. Indien we voldoende calcium eten is er helemaal geen probleem. Uit bovenstaand relaas weten we dat we die calcium beter niet uit melk halen. Waar nog veel meer calcium in zit, is in groene groenten zoals  broccoli, paksoi, spruitjes, prei, artisjok…Graag wil ik opmerken dat levertraan naast omega-3 ook vitamine D bevat en hier dus een ideale suppletie is. Indien je calcium als supplement wil, moet je zeker ten rade gaan bij je therapeut. Zomaar calcium slikken heeft geen zin en is zelfs schadelijk (ontstekingsbevorderend), indien het niet in de juiste verhouding is met andere mineralen zoals magnesium.

Dus veel vitamine D in combinatie met veel calcium en omega-3 vetten is ideaal tijdens een revalidatie na een botbreuk.

Een goeie structurele herstelling van het bot, al dan niet door chirurgie, een imobilisatie die voldoende beweging toelaat zodat er nieuwe bloedvaten kunnen gevormd worden, voeding met veel calcium, vitamine D en omega-3,….Wat kunnen we nog meer doen?

Belangrijk om weten is dat dergelijke herstellingen veel energie kosten en dat deze herstellingen voornamelijk ’s nachts plaatsvinden. Het is dus belangrijk overdag voldoende energie op te slaan onder de vorm van de juiste voeding en daarnaast ook voldoende en op de juiste manier te slapen. Wat wil ik daarmee zeggen? Tijdens de nacht is ons immuunsysteem actief en moet alle energie daar naartoe gaan. Je eet dus best niet vlak voor je gaat slapen, want dan is je lichaam nog bezig met deze maaltijd te verteren en dat gaat ten koste van het immuunsysteem. Eet dus voldoende voedingsstoffen, maar doe dat vooral in het eerste deel van de dag. Zorg er ook voor dat je voldoende uren slaapt en dat in een compleet donkere kamer. De aanwezigheid van licht remt de productie van melatonine, het slaaphormoon, en zorgt voor een minder goeie nachtrust. Je vermijdt dus beter ook PC, tablet en GSM tijdens de avonduren, want deze apparaten zenden zeer veel wit licht uit!

Er is dus nog hoop voor Samir Ait Said, of voor zijn lotgenoten. Met deze kennis en het deskundig ingrijpen van de artsen komt hij er helemaal bovenop!

Tijd om je lichaam te laten optimaliseren? Snellere revalidatie bij blessures?

Referenties

  1. Marsh DR & Li G., The biology of fracture healing: optimising outcome, Br. Med. Bull., 1999; 55(4): 856-69. Review.
  2. Giannoudis PV. et.al., Fracture healing: a harmony of optimal biology and optimal fixation?, Injury, sep. 2007, Suppl. 4:S1-2
  3. Wintermeyer E. et.al., Crucial Role of Vitamin D in the Musculoskeletal System, Nutrients, 2016, 8, 319; doi:10.3390
Reactie plaatsen